'Schaduw', 'geheim', 'heimwee'

" 'Schaduw', 'geheim', 'heimwee', jawel daar gaat hij weder zult U zeggen, wat een woorden allemaal; ik vind dat die man, die schrijver dus, dat die het zijn eigen af en toe wel erg moeilijk maakt. Maar daar antwoord ik, schrijver als zodanig, op: "Is dat niet gewoon mijn plicht? Ik bedoel dus de plicht van mij om een groot, een machtig boek te schrijven, van het licht maar ook van de schaduw? En van de liefde, of is die geen ernstige zaak? "

Gerard Reve, in Het Boek Van Violet En Dood Amsterdam/Antwerpen 1996 p.196

’Eeuwige onderwerping in liefde'



'Het Cliché is een Godsgeschenk. Als de lezer moede begint te raken van het al te verfijnd uit de doeken doen van liefdesleed, herinneringen en schuldbesef van de held, en van al die geuren, kleuren, adjectieven en gelukte of mislukte vergelijkingen, schrijft U dan eens gewoon neder: Zoude hij dit aanbiddelijke wezen, deze duizelingwekkende blonde zeeprins ooit, al ware het slechts voor één ogenblik, mogen terugzien om dan, ja dan, in een allerlaatste kans, hem zijn eeuwige onderwerping in liefde aan te bieden?...'

Gerard Reve, Verzameld Werk deel 4 in: Zelf schrijver worden, Amsterdam/Antwerpen 2000 p.453

'Ik kniel wel eens neer, als niemand me ziet'



'Ik kniel wel eens neer, als niemand me ziet, sprakeloos, want ik weet niet, wat te zeggen of bij mezelf te denken. Ik zal nooit, in leven of dood, God zien 'van aangezicht tot aangezicht', en die wetenschap valt mij zwaar -soms tè zwaar.'

Gerard Reve, Brieven aan Josine M. 1959-1975 Amsterdam 1981 p.181

'Mooi is de natuur....'..

"Als het wonder geschied was, en je hield dan toch nog iets van iemand, dan was dat een nog groter wonder. Tranen kreeg ik ervan in mijn ogen.
'Mooi is de natuur, Woelrat.' "

Gerard Kornelis van het Reve, in De Taal der Liefde Amsterdam 1972 p.183

Nooit was ik zo dicht bij hem geweest



'Slechts enkele meters scheidden mij van het wezen, dat ik zou willen aanbidden en waarvoor ik zou willen knielen: nooit was ik zo dicht bij hem geweest, maar nooit, in alle tijd en eeuwigheid, zou het mij vergund zijn dichter bij hem te geraken dan ik nu was.'

Gerard Reve in Oud en Eenzaam Amsterdam/Brussel MCMLXXVIII p.265

'Hij was de laatste, en met mij de enige op de gehele wereld..'



"Ik begaf mij, in de vallende schemering, naar een naburig, braakliggend stuk land, verzekerde mij ervan dat ik onbespied was en ging, huiverend, in een door de straatjeugd in het zand uitgegraven kuil zitten. In de nabijheid van de kuil had ik een aantal vogelvederen gevonden, waarschijnlijk de resten van een prooi van de kat. Ik maakte in de kuil een vuur, waarop ik de vederen verbrandde, en staarde in de vlammen en de rook. Voorzichtig fluisterend sprak ik de naam uit: "Isis"... Eén man was er nog, die haar aanbad, maar die ik nooit zoude kunnen vinden of zoude kennen; die misschien al niet meer leefde...Hij was de laatste, en met mij de enige op de gehele wereld..En na hem zoude ik de allerlaatste zijn, geheel alleen, de enige op aarde...Betekende dat niet, dat ook ik zelf niet behoorde te bestaan?..."

in: Gerard Reve, Moeder en Zoon, Amsterdam MCMLXXIV p.64

'Dan begrijp & weet ik, dat Zij mijn Moeder is...'


“Als ik bij helder weder, op mijn Geheime Landgoed in het buitenland bij volle maan naar de tedere gouden gedaante aan de nachthemel opzie, dan begrijp & weet ik, dat Zij mijn Moeder is, & dat ik schrijven & leven & mij staande houden kan door Haar Troost & Liefde. Misschien ben ik niet goed bij mijn hoofd.

Gerard Reve in Brieven aan Josine M. 1959-1975 Amsterdam 1981 p. 301

Ziel & Geest (3)
‘De Moeder is de Ziel, die niet oordeelt.’



“De Ziel is het wezen, het oneindige, het ondoorgrondelijke, het onkenbare, het Ongeschapen Licht. De Ziel is alles, de Geest is steeds het Ene met uitsluiting van het Andere. De Geest is oordeel, de Ziel is slechts, & oordeelt niet. De Vader & de Zoon zijn (en ademen tezamen) de Geest, maar ik ben niet zo dol op ze. De Moeder is de Ziel, die niet oordeelt, en die verlost, niet door te vergeven, maar doodgewoon door te troosten.”

Gerard Reve in Brieven aan Josine M. 1959-1975 Amsterdam 1981 p. 301

Ziel & Geest (2)
‘Uit de Liefde is de Geest geboren’



“Ik vind het best, als je de Geest (Spiritus Creator, als je wilt) alle eer geeft, die Hem toekomt, want er staat geschreven: ‘In den beginne was het Woord’. (We mogen wel aannemen dat λογος zo ongeveer Geest betekent) Maar wat was er ‘vóór den beginne’? Uit de Liefde is de Geest geboren, & uit de Geest wederom de Schepping, die Schepping keert terug tot de Liefde. De vader is uit de Moeder & niet omgekeerd: wij zijn allen uit een Moeder, & niet uit een vader geboren. Zo zit dat.”

Gerard Reve in Brieven aan Josine M. 1959-1975 Amsterdam 1981 p. 301

Ziel & Geest (1)
‘De Zon is de Geest , & de Maan is de ziel.’



“Nu gaat het er ook om, als je vruchtbaar wilt praten, hoe je de begrippen Ziel & Geest definieert. Wie gaat voor , & wie is primair, & wie volgt uit wie? De Zon is de Geest , & de Maan is de ziel, & als je dat wilt, dan is de Maan slechts refleksie van de Zon. Maar de Zon kan noch Zichzelf begrijpen, noch begrepen worden zonder de maan. De Geest is de wind en de metaal of hout van de fluit, maar de Ziel is de muziek, waardoor wind en metaal, energie & materie, begrepen althans ervaarbaar worden.”

Gerard Reve in Brieven aan Josine M. 1959-1975 Amsterdam 1981 p. 300, 301

'Trooste jullie de Geest..'



"Trooste jullie de Geest, die niet de wil van mensen gehoorzaamt, maar die waait, waar hij wil."

Gerard Reve in Brieven aan Josine M. Amsterdam 1981 p. 140

'De Geest heeft mijn hand geleid.'

"Ik ben vaak somber gesteld over de waarde en zin van mijn werk, maar van enkele tientallen regels durf ik, soms, te geloven dat, bij het neerschrijven ervan, de Geest mijn hand heeft geleid."

Gerard Reve in Pleitrede Voor het Hof, opgenomen in Een Eigen Huis Amsterdam/Brussel MCMLXXIX p. 201

'De Geest zelve, die zich aan mij openbaart.'

"Niettemin zegt mij een stem, dat hij geschreven moet worden. En indien ik mocht vermoeden, dat het de Geest zelve is, die zich aan mij openbaart, dan beloof ik u, dar ik deze kamer drie dagen lang niet zal verlaten anders dan om in de schemering snel voedsel te vergaren, en dat ik zal blijven voortschrijven, hoe gering ook de kans moge zijn dat deze brief gereed komt en verzonden zal worden."

Gerard Kornelis van het Reve, in Op Weg Naar Het Einde, Amsterdam 1966 p. 141

"......(Wil mij toch niet verlaten, o Geest)"

Gerard Reve, in Verzameld Werk deel 6, Amsterdam/Antwerpen 2001 p.412, 413

‘De vrouw heerst, altijd en eeuwig....’

“De vrouw heerst, altijd en eeuwig, en een Vrouw kookt, bakt en serveert ten slotte de goddelijke prak der Genade. Als haar zoon onbereikbaar is geworden, kun je je altijd nog tot Haar wenden. Daarom is het Rooms katholieke geloof ook het ware geloof, heb ik de indruk. Het is een vrouwelijke religie, en haar kerk noemt zich dan ook onze Moeder.”

Gerard Reve in Brieven aan mijn lijfarts 1963-1980 Amsterdam/Antwerpen 1991 p.94

Groenten en aardappelen(2)
'Veel groente en weinig aardappelen, dat eet voor een man niet zo lekker.'



"Trouwens, alsof het niet juist de kleine, zo vaak onopgemerkt blijvende en te weinig gewaardeerde dingen in het leven zijn, die dit zijn inhoud geven! Alsof ik het zelf helpen kan, dat ik de herinnering, onuitwisbaar, van bijna negen en twintig jaar geleden met mij meedraag, toen een vrouw, op een woensdagmiddag in oktober, in de portiek van Ploegstraat 109, 111, of 113 -ik vertrouw dat de lezer mij terzake van het exacte huisnummer niet zal bemoeilijken, want men kan toch bezwaarlijk eisen dat ik het in dit weer, met mijn zieke lichaam, ga verifiëren -bij een herfstige, droge atmosfeer en een lauwe, onstuimige wind (opnieuw het 'weer van alle mensen', tegen een andere vrouw opmerkte: 'Veel groente en weinig aardappelen, dat eet voor een man niet zo lekker.'"

Gerard Kornelis van het Reve in Op Weg Naar het Einde, Amsterdam 1966 p. 53

Groenten en aardappelen(1)

'Ik heb ontdekt, dat het literair van belang is, wat een huisvrouw in een bepaald jaar, in een bepaalde portiek, verklaart aangaande de verhouding, in hoeveelheid, tussen groenten & aardappelen op een bord. Die ontdekking heeft mij jaren gekost, maar die stuur ik je gratis & voor niks, gewoon als kunstbroeder aan kunstbroeder.'

Gerard Reve in Schoon Schip 1945-1984 Amsterdam MCMLXXXIV p.207

'Ik hoef hem nooit te verliezen, tenzij ik dat zelf verkies'

'Mijn twee grote liefdes (Wimie, Tijger) zijn niet te gronde gegaan aan mijn revisme, maar aaan mijn alkoholisme. Je zoude tegen jezelf moeten zeggen: "Ik houd van die man. Die man heeft meer voor mij over dan wie ook. Hij zit opgesloten in een voor mij vreemde wereld van mystiek, verering van de Natuur, van God, van Diens Moeder, en er zijn heel diep in hem dingen waarover hij misschien nooit met mij zal praten. Maar in zoverre hij zich kàn geven, geeft hij zich aan mij. Zijn seksuele roes is gekoppeld aan buitensporige voorstellingen, maar ik behoef slechts een paar sleutelwoorden uit te spreken en een paar knoppen van dat register in te drukken en hij behoort mij toe: ik behoef hem nooit te verliezen, tenzij ik dat zelf verkies" '

Gerard Reve in: Brieven aan Matroos Vosch 1975-1992 Amsterdam/Antwerpen 1997 p.226, 227

Symbolen (4)
'De symboliek van het schip heeft mij altijd overweldigd.'



"Ik heb altijd graag aan een haven of aan zee willen wonen. De symboliek van het schip heeft mij altijd overweldigd: het leven én de dood is het, geloof ik; man én vrouw; land én water, steeds allebei -iets zeer totaals en tevens dynamies drukt het uit."

Gerard Reve in Het Lieve Leven Amsterdam 1974 p. 88

Symbolen (3)
'Alle dingen, en ook wij, zijn de openbaring Gods, en moeten als symbool gezien worden'

'Ons leven heeft geen zin in zichzelf: het krijgt pas zin, als wij God er in herkennen. Wij zijn 'alleen maar God', om het ietwat paradoksaal uit te drukken. Alle dingen, en ook wij, zijn de openbaring Gods, en moeten als symbool gezien worden, als je begrijpt wat ik bedoel.'

Gerard Reve, in Brieven aan Frans P. 1965-1969 Utrecht MCMLXXXIV p.75